آدام اسمیت، پدر علم اقتصاد

آدام اسمیت (Adam Smith) درسال 1723 درشهر کرکالدی دیده به جهان گشود، اسمیت نام پدرش بود، چون چند هفته قبل از متولد شدن، پدرش ازدنیا رفت نام پدرش را براو گذاشتند.

     آدام اسمیت پدر، حقوق دان بود ودر اسکاتلند به قضاوت می‌پرداخت و زمانی هم رئیس گمرک شهر کرکالدی بود.

   آدام اسمیت تحصیلات ابتدائی خود را درشهر کرکالدی گذراند و پس از آن درسن 14 سالگی به دانشگاه گلاسکو رفت و به مدت سه سال درگلاسکو تحصیل کرد.

اسمیت پس از اتمام دوره سه ساله درگلاسکو از یک بورس تحصیلی 11ساله در دانشگاه اکسفورد برخوردار شد، این بورس موقوفه ای بود از طرف یکی از شاگردان سابق گلاسکو، کسی که از این بورس استفاده می‌کرد موظف بود که پس از اتمام تحصیل دراکسفورد به خدمت کلیسای اسکاتلند درآید اما با افکار و اعتقاداتی که آدام اسمیت داشت بیشتر از 6 سال نتوانست دراکسفورد دوام بیاورد و به علاوه اصلاَ محیط علمی وآموزشی اکسفورد را قبول نکرد و آن را متفاوت از سیستم آموزش و علمی گلاسکو می‌دید و از شیوه ی اداره و روش تدریس و حتی محتوای علمی آن انتقاد می‌کرد، حتی در جایی می‌نویسد: «هرکسی که دراثرمطالعه ی زیاد در اکسفورد سلامت خود را به خطر اندازد تقصیر از خود اوست،  زیرا ما دراینجا کاری جز دوبار ادای نماز در روز و شرکت دردوگفتار درهفته نداریم! ».  

     به هرحال آدام اسمیت از باقیمانده بورس چشم پوشی کرد و درسال 1746 به کرکالدی بازگشت که درواقع این یک ریسک بزرگ یا تغییر جدی در زندگی‌اش بود که کار هرکسی نیست، چرا که ایجاد تغییر، آن هم از آن شرایط مبسوط به شرایط و آینده ای که به هیچ وجه مشخص و شفاف نیست، کار سخت و دشواری است و این کار اسمیت حاکی از اعتماد به نفس بالای او دارد.

     اسمیت تا دوسال پس از بازگشت به کرکالدی بیکار بود؛ ولی این بیکاری سبب بیکارگی او نشد ودراین مدت رسالات متعددی نوشت که مهمترین آن تاریخ نجوم است که به بررسی تحول علوم نجوم از تمدن یونانی تا دوره معاصر پرداخته است و همچنین درسال 1748 به ایراد سخنرانی درمورد ادبیات انگلیسی درشهرهای مجاور پرداخت که باعث افزایش شهرت و معروفیت او شد همچنین اسمیت بررسی جامعی از تحول حقوق و فلسفه آن درغرب،  از امپراطوری روم تا عصر معاصر به رشته ی تحریر درآورد که متأسفانه متن کامل گفتارها در دسترس نیست و از نقل قول از افرادی که درجلساتش حضور داشته اند می توان به آن پی برد.

     آدام اسمیت درسال 1751 استاد منطق در دانشگاه گلاسکو شد ودراین دانشگاه فلسفه ی اخلاقی هم تدریس می‌کرد که مهمترین سلسله گفتارهایی که درزمان استادی داشته گفتارهایی در زمینه کلی اصول است که دربخش های عدالت،  در آمد و ارتش و تدبیر کشوربیان شده است که دربخش تدبیر کشور به تجزیه و تحلیل مسائل اقتصادی روز می پردازد.

     درسال 1764 اسمیت از دانشگاه گلاسکو استعفا کرد و به فرانسه عزیمت کرد، اما در زمانی که در گلاسکو مشغول تدریس بود، کتاب نظریه احساسات اخلاقی را تألیف کرد و آن را درسال 1759 انتشارداد.

   دلیل اصلی و انگیزه اسمیت از استعفا از گلاسکو مشخص نیست ولی بلافاصله تدریس خصوصی ومربی کلی یک اشراف زاده فرانسوی را به عهده گرفت، که البته گمان می رود این کار او به این خاطر بود که پاریس مرکز مناظره افکار و آراء بود و جامعه متحرکی به شمار می رفت و از این حیث مورد علاقه ی اسمیت بود.

   آدام اسمیت تا سال 1773 با مادر و یکی از خویشانش درخانه ای که درکرکالدی خریده بود زندگی کرد و بیشتر وقت خود را صرف کتاب ثروت ملل کرد و درسال 1776 کتاب ثروت ملل را منتشر کرد که درجامعه ی آن زمان غوغایی به پاکرد. مهمترین ویژگی کتاب ثروت ملل این است که معانی عمیق را به زبانی ساده و روشن، درچارچوب دانشی وسیع از جامعه و تاریخ با کلامی ساده گردآوری کرده است. او دوسال پس از انتشار کتاب معروف و موفقش، به ریاست کل گمرکات اسکاتلند منصوب شد، چند سالی هم در ادینبورگ با مادرش زندگی کرد و سرانجام درسال 1790 دراثر بیماری دارفانی را وداع گفت. (1)

آدام اسمیت در سال 1776 در کتاب ثروت ملل فروض مکتب سوداگران را که ثروت یک کشور به میزان دارائی آن کشور (طلا و نقره) بستگی دارد و کشورها فقط به ضرر سایر کشورها می‌توانند از تجارت سود ببرند را زیر سئوال برد. او عقیده داشت که تجارت آزاد بین کشورها باعث تقسیم کار شده و عوامل تولید کشورها بر تولید کالایی متمرکز خواهد شد که آن کالا در مقایسه با کالای سایر کشورها ارزانتر تولید شود در این صورت است که هر دو کشور از تجارت سود می‌برند. او استدلال نمود که از طریق تجارت آزاد هر کشور می‌تواند در تولید کالایی تخصص پیدا کند که در آنها دارای مزیت مطلق است (یعنی آن کالا را با کارآیی بیشتر نسبت به کشورهای دیگر تولید کند) و کالایی را وارد کند که در آنها مزیت مطلق ندارد (یعنی دارای کارآیی لازم برای تولید آن نیست) بدین ترتیب با تخصص بهینة عوامل تولید در سطح جهان، تولید جهان افزایش می‌یابد و رفاه همة کشورها افزایش می‌یابد. از اینرو دیگر یک کشور به ضرر سایرین منتفع نگردیده و همه کشورها منتفع خواهند شد. براساس نظر آدام اسمیت تجارت بین دو کشور تنها براساس اصل مزیت مطلق انجام می‌شود. وقتی یک کشور کالائی را با کارائی بیشتر نسبت به کشور دیگر تولید می‌کند (یا مزیت مطلق دارد) و کالای دوم را نسبت به کشور دیگر با کارائی کمتر تولید می‌کند (عدم مزیت مطلق دارد) در این صورت هر دو کشور با تخصص در تولید کالائی که در آن مزیت مطلق دارند و مبادلة آن با یکدیگر منتفع می‌شوند. واضح است که نظریه مزیت مطلق فقط بخش کوچکی از اقتصاد را در بر می‌گیرد که مزیت مطلق در آن وجود دارد. (2)

(1) : آدام اسمیت و ثروت ملل (محمدعلی کاتوزیان)
(2) : نظریه های مهم در تجارت بین الملل (سایت مقالات علمی ایران)

/ 0 نظر / 51 بازدید